Na zlecenie rządu w Wielkiej Brytanii powstał raport z planem dziesięcioletniej zmiany systemu wsparcia młodych, którzy nie uczą się, nie pracują ani nie szkolą się, czyli tzw. Neet. Autor dokumentu, Alan Milburn, proponuje nową instytucję, gwarancję miejsca w edukacji lub pracy oraz zmiany w zasiłkach. Całość ma kosztować w szczytowym momencie około 5,8 mld funtów rocznie.
Skala problemu
Według raportu w Wielkiej Brytanii za Neet uznaje się około 13,5% osób w wieku 16–24 lat. To najwyższy odsetek w Europie, poza Rumunią. Problem nie jest nowy, bo wskaźnik przez większość ostatnich 25 lat utrzymywał się powyżej 10%. Autor podkreśla, że nie winiłby samych młodych, tylko układ czynników, które ich zawodzą.
Celem jest dogonienie krajów takich jak Holandia i Dania, czyli spadek do około 5%. Według wyliczeń z raportu proponowane działania pozwoliłyby osiągnąć w 2036 roku poziom około 6,8%.
Co zakłada plan
Centrum nowego systemu miałaby być usługa młodzieżowych szans (YOS). Oferowałaby wsparcie w szkoleniu czy zdrowiu, ale oczekiwałaby w zamian zaangażowania młodej osoby. Wśród propozycji są:
- Gwarancja dla osób w wieku 18–24 lat: miejsce w edukacji, szkoleniu lub pracy, z zapewnionym wsparciem. Do wyboru byłyby m.in. dotowana praca, staż, praktyka zawodowa, wolontariat albo pomoc w założeniu firmy. Ostatnią deską ratunku miałaby być opłacana przez państwo półroczna praca u pracodawcy.
- Zachęty dla pracodawców: do 3 tys. funtów za zatrudnienie młodej osoby, a więcej dla małych firm i dla osób z dodatkowymi barierami. Raport proponuje też podwyższenie progu składek pracodawcy dla początkujących pracowników w handlu i gastronomii. Autorzy zwracają uwagę, że Dania wydaje na takie zachęty około 1% PKB, a Wielka Brytania około 0,1%.
- Szkoła: wcześniejsza pomoc dzieciom zagrożonym wypadnięciem z systemu, rzadsze wykluczanie uczniów i większy nacisk na przygotowanie do pracy. Holandia ma wskaźnik trwałych wykluczeń o 73% niższy niż Anglia.
- Zdrowie: ponad połowa młodych w kategorii Neet zgłasza problem zdrowotny. Raport chce szybszego dostępu do pomocy, także psychologicznej, jeszcze przed formalną diagnozą. Zwolnienia lekarskie mogliby wystawiać nie tylko lekarze rodzinni, ale też np. terapeuci zajęciowi lub doradcy zawodowi.
Zasiłki i obowiązki
Raport krytykuje obecny system świadczeń, który według autora może uzależniać od pomocy. Padło zdanie: „System świadczeń dla zbyt wielu młodych ludzi stał się pułapką, choć powinien być trampoliną”. Jednocześnie dokument przekonuje, że proste cięcia nie działają, bo koszty wracają w ochronie zdrowia, mieszkalnictwie czy wymiarze sprawiedliwości.
Zamiast tego proponuje zasiłek młodzieżowy na poziomie stawki dla osób poniżej 25 lat, a także dodatek na koszty związane z niepełnosprawnością, skierowany do osób z udokumentowanymi, trwałymi wydatkami. Dla najciężej chorych przewidziano osobne, hojniejsze świadczenie. Młodzi mogliby zachować więcej z własnych zarobków, zanim spadną im świadczenia. Kto uporczywie odmawia udziału, straciłby zasiłek, ale dopiero po wielu próbach ponownego zaangażowania.
Koszty i czas
Autor zastrzega, że to plan na dziesięć lat, a nie szybka akcja, a inwestycje poprzedzą oszczędności. Na początek, w latach 2027–28, potrzeba 500 mln funtów z istniejących wydatków. W 2036–37 roczny koszt sięgnąłby około 5,8 mld funtów, a zrównoważyłyby go oszczędności rzędu 3,6 mld i dodatkowe 2,4 mld wpływów podatkowych.
Co to oznacza dla Polski
Propozycje dotyczą wyłącznie Wielkiej Brytanii i nie mają bezpośredniego wpływu na polskie przepisy. Pojęcie Neet jest jednak używane w statystykach europejskich, więc raport pokazuje, jakie rozwiązania rozważa się w krajach zmagających się z wysokim odsetkiem młodych poza rynkiem pracy. Dla Polaków mieszkających lub planujących pracę na Wyspach to sygnał, w którą stronę może iść brytyjska polityka wobec młodych, choć to na razie tylko rekomendacje, a nie uchwalone prawo.
Źródło: The Guardian – „Neet ideas: what’s in Alan Milburn’s report on young people not in education, employment or training?”





