W szwedzkim Falun działa centrum danych zbudowane z drewna, zasilane w całości energią odnawialną, którego ciepło ogrzewa okolicznych mieszkańców. W wielu krajach, zwłaszcza w USA, takie obiekty budzą opór lokalnych społeczności, a w Szwecji sprawa wygląda zupełnie inaczej.
Drewno zamiast betonu i stali
Obiekt firmy EcoDataCenter wygląda trochę jak gigantyczny sklep meblowy w budowie. Wielkie panele z drewna klejonego krzyżowo dotarły na miejsce gotowe do montażu i zostały złożone dźwigiem według instrukcji, niczym meble z płaskiej paczki. Według firmy ślad węglowy całej konstrukcji jest dzięki temu trzykrotnie niższy niż w tradycyjnym obiekcie ze stali i betonu.
Centrum ma moc 80 MW, co odpowiada zapotrzebowaniu około 60 tysięcy domów. Prąd pochodzi w 75% z elektrowni wodnych i w 25% z wiatrowych. Całą szwedzką energetykę cechuje bardzo niski udział paliw kopalnych: to zaledwie 1%, wobec 29% w UE i 55% w USA. Nawet awaryjne generatory spalają biopaliwo HVO, wytwarzane z odpadowych olejów roślinnych i tłuszczów zwierzęcych.
- emisja na kilowatogodzinę (CUE): 1,17 g CO2, średnio w UE 263 g, w USA 414 g,
- efektywność wykorzystania energii (PUE): 1,15, średnio w UE 1,36.
Chłodzenie i ciepło odpadowe
Chłodny klimat bardzo pomaga. Gdy na zewnątrz jest poniżej 20 stopni, wystarczy przepuszczać powietrze przez budynek, bez zużywania wody. W upalne dni włączają się chłodnice z mgiełką wodną, a woda pochodzi głównie z pobliskiego jeziora. Najnowsze układy scalone wymagają jednak chłodzenia cieczą w obiegu zamkniętym, który nie korzysta z zewnętrznych zasobów wody.
Ciepło z serwerów nie idzie na marne. Część służy do suszenia pelletu drzewnego, reszta trafia do miejskiej sieci ciepłowniczej. Około 70% mocy obliczeniowej pochodzi z zadań związanych ze sztuczną inteligencją. Wśród klientów są m.in. niemieckie DeepL, francuski Mistral i brytyjskie uniwersytety.
Dlaczego Szwedzi się nie buntują
Projekt zaczął się w 2010 roku od pomysłu samorządu, a nie od narzucenia inwestycji z zewnątrz. Spółkę założono w 2014 roku, a pierwszą część obiektu uruchomiono w 2019. Według firmy 90% dostawców pochodzi z regionu i tam trafia 60% nakładów inwestycyjnych. Jak mówi John Wernvik z EcoDataCenter: „W Szwecji bardzo trudno rozwijać coś, co nie ma poparcia”.
Drugi obiekt, w Borlänge, ma ruszyć w 2027 roku z mocą 240 MW. Powstaje na terenie zamkniętej w 2021 roku papierni, więc korzysta z gotowej sieci energetycznej, wody i ciepłownictwa. Ma dać 200–300 miejsc pracy, czyli mniej więcej tyle, ile zatrudniała papiernia.
W Sztokholmie działa program Stockholm Data Parks, który ułatwia operatorom znalezienie terenu i podłączenie do mediów. W regionie jest około 50 małych centrów danych, z czego około 20 oddaje ciepło do sieci. Pokrywają one około 1,5% rocznego zapotrzebowania miasta na ciepło, czyli 110 gigawatogodzin. Jedno z nich, o mocy 12 MW w dzielnicy Kista, stoi tuż obok ciepłowni i przesyła jej podgrzaną wodę „przez płot”.
Co z tego wynika dla Polski
Na co dzień korzystamy z centrów danych, nawet o tym nie myśląc: przy płatnościach online, bankowości czy streamingu. Szwedzki model nie przeniesie się jednak łatwo na nasz grunt. Opiera się na bardzo czystej energii, chłodnym klimacie i sieciach ciepłowniczych w pobliżu obiektów. Polska ma rozbudowane sieci ciepłownicze w wielu miastach, więc odzysk ciepła z serwerowni jest w teorii możliwy, ale zależy od lokalnych warunków i kosztów.
Warto też pamiętać, że nasz miks energetyczny wciąż w dużej mierze opiera się na paliwach kopalnych, co przekłada się na ślad węglowy takich obiektów. Przykład Falun pokazuje przede wszystkim, że o akceptacji decydują nie same serwery, lecz sposób, w jaki wpisuje się je w życie lokalnej społeczności.
Źródło: The Guardian – „Datacentres are deeply unpopular. Has Sweden made one we can all love?”
